Херојската Битка на Дојран!

Она што ќе ви го претставиме подолу е дел од нашата славна историја, кој намерно се игнорира и не се споменува со цел да не имаме ништо заедничко од минатото со нашиот источен сосед. Ќе зборуваме за херојската битка на Дојран, во која учествуваат борци од ВМОРО, како дел од 11-та пешадиска македонска дивизија, во склоп на бугарската армија, нанесувајќи и страшни порази на здружените сили на Антантата.

Армиите на Германија и Австро-Унгарија за втора година водат крвави борби против силите на Антантата. Нивните војници сепак не се доволни за да се справат сами со побројниот противник. Потребни им се повеќе сојузници и една од земјите кон кои Централните сили се свртуваат е Бугарија. Иако и двете страни, Антантата и Централнте сили, повеќе или помалку ветуваат задоволување на бугарските територијални аспирации, проблемот со кој се соочува Софија е како да дојди до максимални добивки, а минимални извршувања, со што продолжува нејзината неутралност. Царството, на чело со Фердинанд Сакскобурготски сепак, решава да го прекине воениот неутралитет, вклучувајќи се во Првата светска војна на 14 октомври 1915 г. на страната на Централните сили, при што ѝ војна на Србија. Бугарска армија влегува во војната со страшен тресок, и по епски борби до крајот на ноември војниците ѝ, разбиваат огромен број српска армија, а пратените им на помош, две француски и една англиска дивизија, ја достигнуваат српско-грчката граница. По политички причини армијата добива наредба од високaтa команда да се окопа на границата. Започнува т.н. позициона војна. Фронтот поминува по високите вериги на македонските јужни планини. Само крај Дојранското Езеро високиот ѕид на Беласица се истура во пет ниски планински масиви. Регионот е идеална точка, потребна на силите на Антантата, кои ќе се обидат да извршат пробив во бугарските позиции. Дојран ќе стане арена на постојани борби, вклучувајќи дневни артилериски, воздушни и патролни престрелки и три генерални освојувања. Дојранската епопеја ќе се претвори во едно од најпознатите херојски и епски борби од војните во XX век и можеби најголемата воена победа во нашата македонско-бугарска историја. Важно е да се напомене дека македонците играат голема улога во бугарската армија и ѝ донесуваат големи победи на чело со ВМРО кое делува како авангарда на армијата. Раководството на ВМРО, поточно Александар Протугеров во 1915 ја формира 11-тата пешадиска македонска дивизија, наследник на Македоно-одринското ополчение од 1912 год. која брои околу 33-4 000 души во септември 1915 год. Составена е од Македонци - доброволци, бегалци во Бугарија, мобилизирани, четници на Организацијата, како и дезертери од српската и грчката армија. Оваа дивизија е дел од бугарската армија и зема учество во битката на Дојран, а исто и на Криволак. Свежа е сеуште војничката крв на полињата крај истоименото езерео од Балканските војни, кога полковникот Константин Каварналиев се жртвува да ја запра офанзивата на непријателите кон Бугарија, со зборовите: „Јас на Грк грб не давам!“

Уште во текот на зимата на 1915-та година, Втората пешадиска тракиска дивизија ја разбива 10-та англиска. Во бегството кон Солун, преживеаните Англичани фрлаат не само топови, митралези и обози, но и личното оружје. Бугарите ги окупираат граничните височини и почнуваат изградба на Дојранските позиции. Едвај до летото 1916 година кон нив ќе се движат делови на француската и англиската армија дојдени во Солун по море. Првиот напад на Антантата започнува на 9 август 1916г. Моќната артилериска подготовка на непријателските цели да го отвори патот на три француски дивизии, кои тргнуваат на напад врз родните позиции. Главниот удар е насочен против висината Дуб. Бугарската артилерија сепак открива бесен преграден оган и сериозно ги вознемирува напаѓачките бранови уште во пунктовите на концентрираност. Бугарските автомат роти ги зафаќаат Французите на стотина метри од рововите. Кога оглувените и избезумени од ужас странски војници стигнуваат до бугарските ровови (само 2-3 пати за 9 дена), доаѓа редот на бугарската пешадија, која се соочува со нож и прснува кон напаѓачите. На десеттиот ден, Французите претрпуваат големи загуби и конечно прекинуваат со освојувањето и се повлекуваат. Редно е да се напомене дека во првата битка за Дојран бугарската армија исто така, дава големи жртви. На фронтот се создадени ровови и утврдувања кои ќе им помогнат на Бугарија да победи при превласт за непријателот во сооднос 7: 1.

По околу една година, на 3 март 1917 Дојранските позиции се зафатени од Деветтата плевенска дивизија, командувана од генералот Владимир Вазов. Талентираниот бугарски војсководец гради пет паралелни позиции, инженеринг опремени со бетонски бункери. Го користи повеќемесечното затишје, за да ги испрати борците и офицерите на невидена работа. Бугарите формираат систем од бетонски и карпести засолништа кои треба да го приберат секој борец во случај на бомбардирање. Овие објекти понекогаш достигнуваат длабочина од 17 метри под земјата. Војниците се лути, бидејќи секојдневно копаат. По војната сепак Вазов долго време добива подароци од мајките и жените на преживеаните свои борци, во знак на благодарност што го запазил нивните синови и мажи. Претекнувајќи ги настаните, ќе нагласиме дека во решавачкиот напад токму благодарение на засолништа Деветтата плевенска дава само 494 убиени и 1208 повредени. Напаѓајќи ги Англичаните и Грците, тие губат над 60 000 војници само убиени. На 21 април 1917 година со две дивизии (22-а и 26-а), англиски корпус започнува вториот напад на Дојран. По тридневна артилериска подготовка, при што биле истрелани 150 000 гранати, англичаните тргнуваат смело во напад. Напредуваат со густи маси, бугарските ровови се разорани и англичаните сметаат дека таму не останал жив бугарски борец. Кога на 25 април англиските ланци се само на неколку метри од рововите на Бугарите, таму ги пречекува густо автоматско и топовско пукање. Занишаните толпи се пресретнати од  бугарски роти и полкови кој одат во контра-напад на нож. По 3 часа нападот на англичаните е одвратен од целиот фронт. На бојното поле англичаните оставаат 8000 загинати, а фатени се стотици. Поразот е огромен.

Велика Британија сепак не се откажува, бугарските позиции треба да бидат надминати. Загубите на 22-та и 26-та дивизија се пополнети, а кон нив е додадена 60-та дивизија. На 8 мај 1917 година англискота команда презема нов напад на Дојран. Овој пат бугарската артилерија (над 200 топови) отвора оган уште пред пешадискиот напад. Англичаните се непријатно изненадени, бидејќи знаат за немаштијата од проектили при Бугарите и се навикнати артилеријата им да отвора оган само при напад. Бугарските гранати убиваат многу борци. Иако стaписани, англичаните тргнуваат смело во напад. До утрото на 9 мај, 6 пати странците напаѓаат, но секоја офанзива е одбиена со огромни загуби. Пред рововите на 34-ти тројански полк околу 3300 противнички војници и офицери наоѓаат смрт. Според податоците на англиски воени историчари трите дивизии губат од 75% до 90% од својот состав. Деветтата плевенска е недопрена и според многу бугарски и странски истражувачи, ако во овој момент би тргнала во Борбата кон Солун, лесно би се зазела главната база на Антантата на Балканот. (Во тоа време резервите на англиското куќиште се смачкани од маларија крај мочуриштата на Солунското поле.) Но по наредба од Берлин бугарските војници остануваат на своите позиции.

Доаѓа време и за третиот напад. Годината е 1918-та, и е есен. По победата на Антантата при Добро Поле, Антанатата решава преку пробив на Французите, Англичаните и Грците кај Дојран, да ја ликвидира бугарска армија во Македонија, и Бугарија да  биде окупирана и извадена од војната. При Добро Поле, макар и со многу жртви, Французите го продупуваат фронтот и настапуваат полека, очекувајќи паралелен пробив при Дојран, за да не останат со оголени крила. Сите очи се вперени сега во ниските ридови крај езерото. Четири англиски, две грчки и една француска дивизија се наредени во очекување да го уништат отпорот на Бугарите. Деветтата плевенска е сама, а дванаесетте ротни дивизии се прерастегнати на 600-километарскиот фронт од Белото Море до Албанија, засилувања нема, резерви, исто така. Свесни за соодносот на силите, што е 7: 1 во корист на Антантата, плевенци се подготвуваат да умрат. Многу офицери ги облекуваат парадните униформи, војниците ги ставаат приготвените за последно бели кошули. Смртта на бугарскиот воин по стар обичај треба да биде убава. Во овие мигови никој и не помислува дека ќе преживее (речиси сите), а уште помалку дека ќе уништат 47 000 непријатели и ќе освојат нашата најголема победа во историјата на Бугарија и Македонија. На 16 септември е почетокот. Непријателите почнуваат артилериска подготовка, а врз Бугарите кај Дојран се истурени 350 000 гранати, вклучувајќи и гасни. При тоа огромно количество огнена моќ, благодарение на изградените од генерал Вазов заштитни ѕидини, плевенската дивизија има само 9 убиени и 40 повредени. На 18 септември во густи маси три англиски и една грчка дивизија тргнуваат во напад, решени да завршат побрзо со ликовите од Дојран. Во овој момент бугарската артилерија со своите 220 топови и 400 минофрлачи го претвора во огнен пекол теренот. Четиристотини и четириесет митралези прават огромни трактови во унапредување. Од спротивната страна Англичаните се шокирани, изненадени. Генерал Милн, командантот непријателските војници ќе напише во своите спомени:
„Два часа по почетокот на нападот, две од дивизиите ми беа
истребени.“

Паднат во очај, тој праќа резерва - една англиска и една грчка дивизија во заобиколен пат преку Беласица. Таму сепак е единаесеттата пехотна македонска дивизија, чии борци стаписани набљудуваат како Англичани и Грци ползат по речиси стрмните падини на планината. Овие падини се непроодни и во војната се раѓа приказната дека единаесеттата дивизија ја чува Беласица, а Беласица чува единаесеттата дивизија. Кога напаѓачите ќе достигнат на дваесетина метри од позициите на Македонците, дивизијата ги користи достапните пламенофрлачи, кои ја палат исушената трева и грмушките. Град од рачни бомби, автомати и топовски оган, се разбира, исто така  придружувани од пламенот. Десет илјади Грци согоруваат по падините на Беласица, а Англичаните имаат повеќе среќа и успеваат да се извлечат. Прогонети од огнот на артилеријата, тие се кријат зад еден железнички насип и со големи загуби ја дочекуваат ноќта, за да се повлечат на почетните позиции. На 19 септември генерал Милн го собира секој кој можи да носи оружје (готвачи, болничари и др) за да се пополнат разредените редови, но и последниот напад е удавен во крв. Бугарската артилерија е побесната, бие со жесток оган, за прв пат користејќи гасни гранати. На крајот на денот англиските трубачи свират повелкување. Милн има изгубено околу 47 000 Англичани и 20 000 Грци. Загубите на француската дивизија остануваат непознати, но исто така се чувствителни. Вазов губи помалку од 500 борци и несомнено останува во историјата како еден од најпознатите генијални генерали. По борбата генералот објавува во Софија, дека пред себе нема противник. Вазов моли да настапи кон Солун заедно со 11-та дивизија и недопрената 2-ра армија. Во Софија сепак решаваат да ја искористат победата кај Дојран, за да се излезе со чест од војната. На започнатите преговори за примирје во Солун, користејќи го фактот дека бугарската армија е практично недопрена, делегацијата склучува договор, според кој армијата се повлекува од Македонија со целото вооружување, а земјата нема да биде окупирана од војски на соседните држави. Така во голема мера Бугарија се спасува од посегнувања на Србите, Грците и Романците.

Во 1936 г. ген. Вазов е поканет на парада во Велика Британија. Поводот е прослава на победата на британската војска во Првата светска војна. Кога бугарската делегација најпосле се појавува, фелдмаршал Џорџ Милн - командантот на Британците крај Дојран извикува: 

„Симнете ги знамињата! Поминува генерал Вазов - победникот од Дојран!“

  Британците се импресионирани од херојството, досие од генерал Вазов за време на Првата светска војна. Самите тие велат: 

„Тој е од малкуте странски генерали, чие име се среќава во нашата историја.“